استان گيلان در سمت شمال و شمال غرب کشور بين طولهاي جغرافيايي 34 °48 تا 36 °50 شرقي و عرضهاي34 °36 تا 27 °38 شمالي قرار دارد. مساحت اين استان13952 کيلومتر مربع بوده و مرکز آن شهر رشت با ارتفاع 7- متر از سطح دريا مي‌باشد.

استان گيلان با مساحت 14711 کيلومتر مربع در ميان رشته کوههاي البرز و تالش در شمال ايران جاي گرفته است .  اين استان به واحد جغرافيايي جنوب درياي خزر تعلق دارد و با استان هاي اردبيل در غرب،  مازندران در شرق ، زنجان در جنوب و کشور استقلال يافته آذربايجان و درياي خزر در شمال هم مرز و همسايه است . رود سفيد تمشک که بين چابکسر و رامسر جاري است ،‌ آن را از استان مازندران جدا مي کند.


بر اساس تقسيمات کشور سال 1375 ، اين استان به مرکزيت رشت ، 12 شهرستان ، 35 شهر ، 30 بخش ، 99 دهستان و 2763 آبادي دارد . شهرستان هاي استان عبارتند از : آستارا ،‌آستانه اشرفيه ، بندر انزلي ، رشت ، رودبار ، رودسر ، شفت ،‌ صومعه سرا ، طوالش ،‌ فومن ، لاهيجان و لنگرود .


تاريخ گيلان با تکيه بر پاره اي اشاره ها و کاوش هاي باستان شناختي به دوره پيش از آخرين يخبندان (‌ بين 50 تا 150 هزار سال پيش ) مي رسد . با مهاجرت آريايي ها و ديگر اقوام به اين سرزمين ، از آميزش مهاجران و ساکنان بومي منطقه ، قوم هاي جديدي پديد آمـدند که در اين ميان دو قوم «‌ گيل » و « ديلم » اکثريت داشتند . از همان آغاز ، فرمانروايان اين قوم از آزادي کامل برخوردار بوده اند و هيچ گاه در برابر بيگانگان و يا در مقابل حاکمان ديگر ، تسليم نشده اند و حتي به اطاعت دولت ماد در نيامـده انـد . در قـرن ششم پيـش از مـيلاد ،‌ گيلانيان با کوروش هخامنشي متحد شدند و دولت ماد را سرنگون کردند . در زمان ساسانيان ، گيلان استقلال خود را از دسـت داد و اردشير بابکان به ياري ارتشي مرکب از 300 هزار مرد جنگي و نزديک به 10 هزار سوار گيلان را تسخير کرد .


پس از پيروزي عرب هاي مسلمان بر ايرانيان ،‌ گيلان به محل علويان تبديل شد . در حدود سال 290 هجري قمري ، مردم گيلان و ديلم کم کم به مذهب علويان روي آوردند و در گسترش آن نيز کوشش بسيار کردند. سلسلة ديلميان در دوران فرمانروايي خود به بغداد لشگر کشيدند و خليفة عباسي را شکست دادند . مغولان در زمان اولجايتو موفق شدند براي مدت کوتاهي اين سرزمين را تصرف کنند . گيلانيان در به قدرت رسيدن صفويان نقش مهمي را ايفا کردند .


در زمان سلطنت شاه عباس اول ،‌ گيلان استقلال خود را از دست داد . در سال 1071 هجري قمري ، قواي روسيه به دستور پتر کبير به گيلان حمله برد و رشت را تا سال 1145 هجري قمري در اشغال خود نگه داشت  گيلک ها در پيروزي انقلاب مشروطيت نيز سهمي عمده داشتند . آنها در سال 1287 هجري قمري تهران را فتح کردند .  نقش مردم گيلان در نهضت ميرزا کوچک خان جنگلي نيز از نمونه هاي درخشان تاريخ اين سرزمين است.

+ نوشته شده توسط sajirani در دوشنبه 28 تیر1389 و ساعت 15:11 |
داستان رعنا ( رَعنَه )

  
روایت می کنند سرگالشی به نام هادی در منطقه اشکورات بود که در فصل زمستان براحتی راه های کوهستانی صعب العبور اشکور را در سرمای شدید و طاقت فرسای آن پشت سر می گذاشت و در گیلان در زمینی که ملک اربابی بود سکونت داشت . کار اصلی وی دامداری بود . در ییلاق(اشکور) در مرتعی زیبا به نام لزر که در تصرف و مالکیت شخصی به نام مختار خان بود سکونت داشت ، همراه دام ها و کارگران ییلاق-قشلاق می کرد . مرتع لزر در روستای لشکان اشکور در کنار رودخانه پلورود واقع شده است . لشکان کدخدایی به نام کربلایی عاشور داشت و این کدخدا فرزندی پسر به نام نوروز داشت که رعنا شخصیت اصلی داستان همسر وی بوده است . سرگالش هادی در منزل کربلایی عاشور در هنگام کوچ تابستانه استراحت می کند . زیبایی رعنا که زبانزد خاص و عام بود و در منطقه تاکنون کسی به زیبایی او دیده نشده بود از معروفیت خاصی برخوردار بود . ماهی بود تابان و خورشیدی بود فروزان . تمامی حرکات و رفت و آمد های او و دیگران مورد توجه مردم بود و از طرفی حضور مداوم سرگالش هادی به خانه پدر رعناباعث ایجاد ظن جدیدی مبنی بر عاشقی سرگالش هادی و رعنا شد و سر انجام کربلایی عاشور و اقوام او سرگالش هادی را مورد ضرب و شتم شدید قرار دادند . ارباب سرگالش هادی از او می خواهد که نگران نباشد ، انتقام وی را از آنها می گیرد . بعد از 40 روز استراحت و مداوا در منزل ارباب به گیلان عزیمت می کند و در آنجا با کرد آقاجان آشنا می شود . سرگالش هادی به اتفاق کرد آقاجان و چند تن دیگر به روستای کلورود اشکور می روند . و در کلورود با دو نفر به نام سلطان علی و علی آقا هم پیمان شده که انتقام سرگالش هادی را از کربلایی عاشور و اقوامش بگیرند .


 کردآقاجان گندم ها و علوفه های اهالی لشکان را به آتش می کشد و سپس در غاری مخفی می شود . کربلایی عاشور که خود را عاجز از مبارزه با کردآقاجان و دار و دسته اش می بیند با همشتی اربابان معروف به قوای دولتی نامه می نویسد و خواستار دستگیری کرد آقاجان میشود . نائب علی خان به همراه قزاق ها به رحیم آباد آمده و منطقه را قرق می کند . نائب علی خان با 150 نفر مجهز به سلاح سرد و گرم در روستایی به نام نیاسن نزدیک کلورود مستقر می شوند . از دو طرف به محل اختفای کرد آقاجان حمله می برند و کرد آقاجان را در روی تخته با تفنگ مجروح کرده و به قتل می رسانند . نائب علی خان علت مهاجرت کرد آقاجان را از منطقه رودبار به این منطقه جویا می شود و مردم سرگالش هادی را عامل این مهاجرت معرفی می کنند . آنها به دنبال سرگالش هادی به طرف لشکان حرکت می کنند . مردم لشکان که دل پری از سرگالش هادی داشتند او را با دسیسه به منزل رعیتی به نام عبدا... در محله سوگل سر می کشانند . و چون می دانستند از پس او نمی توانند بر بیایند با نیرنگ او را در درون خانه مورد حمله قرار داده و توسط کربلایی عاشور و پسرش به قتل می رسانند .
اربابان نیز با پرداخت رشوه ماجرای قتل سرگالش هادی را به نائب علی خان اطلاع داده و او را از تحقیقات بیشتر باز می دارند . ماجرای عاشقانه سرگالش هادی و رعنا و قتل دو شخصیت اصلی داستان که حقیقت دارد موجب پیدایش اشعار و ترانه های عاشقانه فراوانی شده است . ثمره ازدواج رعنا با نوروز دختری است به نام صغری که در روستای امیر گوابرِ دهستان طول لات در محلی به نام گوسفند گویه زندگی می کند .
تو که گوتی مو ناخوشم رعنا         مختار خان سرگالشم رعنا
بهار شونم آی لزر نیشم رعنا        سالی سیصد من روغن کشم رعنا
راه پلورود سر به جیرای رعنا        قزاق بومای دست به تیرای رعنا
بزا آقاجان چپیرای رعنا               تی آقاجان گول امشب میرای رعنا
اونه هفتم کی بگیرای رعنا            رعنا گله رعنا ، گل سمبلای رعنا

+ نوشته شده توسط sajirani در جمعه 25 تیر1389 و ساعت 19:21 |
داستان کوه عروس داماد

کوه عروس داماد 
 کوه عروس دامادکه درضلع شمال غربی سی پرد ودر ضلع غربی پلورود قراردارد در بین اهـــــــالی بخش رحیم آبادمعروف به (عروس داماده تله ) می باشد تله به معنی کوه ویال صخره ای وسنگی می باشد وعموما پرتگاهی است ترسناک و صعب العبور ؛ مانند تاشه تله ، نیاشتو تله، سورخه تله ، وایگانه تله و.... . این کوه در 25 کیلومتری جنوب شهر رحیم آباد ودر کنار جاده آسفالته ی رحیم آباد به اشکور درسمت راست تونل قرار دارد در ارتفاع 2070 متری و دقيقا در روبروي سجيران قرار دارد. تمام صخره ای بوده و  پو شش جنگلی بسیار محدودي داشته و درختان داراي ارتفاع كمي مي باشند. از نظر جغرافیایی در ییلاق رحیم آباد وشمال غربی دیلمان سیاهکل واقع شده است .

 

fدر حدود 700 سال پیش عروس زیبا ی داستان دختری ازدیلمان با چشمانی سیاه چون شوکای دیلمان و تمشک تمشکزاران گیلان ،سپید چون برف های نشسته بر قله ی بلند سماموس ،خوش خرام چونان کبک دره های کوهستانی اشکور، زیباتر از لیلی و زلیخای داستانهای ایرانی ، خوش قدو قامت تر از رعنا دختر زیبای ترانه ها وقصه های اشکوری با گردنی کشیده و وبناگوش چون کمره ی کوه بلند سماموس ، درلباس محلی قاسم آبادی چون ریاحین دشت گیلان الوان ورنگ به رنگ ،چون مردان با گله به دامان (دامنه ی جنگل ومرتع)می رفت و چوبدستی چوپانان بردوش می انداخت و پاتاوه  آنان را برپای می کرد آوازه ی زیبایی او در میان کوه های دیلمان و اشکور ورحیم آباد پیچیده بود وپسر سروقامت قصه ی ما اهل سیاهکل بود ،چون پلنگ بیشه زاران گیلان چابک ،وقتی تبر بردست می گرفت چون رستم دستان بود، چون باد می دوید. با دو داس به بالای درخت می پرید وبرای دام ها برگ می چید درکشتی گیله مردی همتایی نداشت مثل همه ی کوه وجــــنگل نشینان رشید و خوش اندام ،زمخت وستبر،پنجه هایش پولادین بودو چون شیر می غرید و.....او هرگز دختر زیباروی دیلمانی را ندیده بود روزی که بااسب به جنگل می رفت دختر قصه ی ما راکه در حال بازگرداندن گله ی گاو به روستا بود می بیند و صد دل شیدای او می گردد چهره ی زیبای دختر دیلمانی آنچنان اورا مجذوب خود می کند که یارای چشم برداشتن از اورانداشت وچنان از اسب برزمین افتاد که گویی پهلوانی ستبر اورا برزمین زده است اما ازآن سو نیز دختر دیلمانی شیفته ی زیبایی و قامت زیبای او می شود وآنچنان مجذوب می شود که فراموش می کند گاو ها در جنگل پراکنده شده اند این نگاه های عاشقانه دقایقی به طول می انجامد وهرکدام راه خود راطی می کنند و گیج ومبهوت به خانه برمی گردند. فردای آن روز پسردیلمانی به نزد دعانویس محل می رود تا دعای عشق دختر رااز دعانویس بگیرد ودختر دل در مهر اوببندد غافل از آن که دختر دیلمانی نیز زنی رابه نزد دعانویس می فرستد تا دعای مهر پسر رابه خود از دعانویس بگیرد و اینگونه دعانویس از راز آنها باخبر می شود وموضوع رابه هردو اطلاع می دهد وکار دعانویسی رابی نتیجه می داند وبه آنها می فهماند که هردو عاشق همدیگرند و چون دختر را در خطر می بیند مخفیانه با او عقد کرده و باهم نقشه ی فرار رامی گذارند و شبانه از دیلمان فرار می کنند وبه سوی جلگه ی گیلان(رحیم آباد)حرکت می کنند بعد از گذر از روستای شوک و گره کوابر ودر مسیر زیاز در میان  پرتگاه های هراس انگیز سی پرد گرفتار می شوند راه بازگشت را بدتر از راه روبرو می بینند از یک سو  پدرومادردختر،جلوتر از آن هم امکان نداشت بروند چون در عمق دره ی پلورود سقوط می کردند همان جا برتخته سنگی تکیه دادندواز خدا طلب نجات کردند که آنها را از همدیگر جدا نکند و آنقدر ناله سردادند که سنگهای اطراف آنان تکه تکه شد (این سنگها براثر فرسایش بدین شکل درآمده اند که اکنون نیز کاملا معلوم است )بیهوش و خسته وگرسنه به سنگ ها تکیه دادند ، پدرومادر دختر که این بی آبرویی برایشان بسیار گران بود دست به دعا برمی دارد واز سویدای دل فرزندشان را نفرین می کنند،مادر با سوز دل می گوید : «الهی! دختر ،سنگ سیاه شوی ودررهگذر بیفتی! ،الهی! لعن مردم نصیب شما شود! ... آری عروس وداماد چو ن دو  سنگ سیاه کنار هم در آن پرتگاه مهیب درآمدند وداستان آنها در میان روستاها و جنگل های رحیم آباد واشکور پیچید وسینه به سینه نقل شد و دوسنگی که از کنار جاده ی قدیم وجدید دیده می شوند اگرچه سنگ های سیاه عروس داماد نیستند اما همان سنگهایی هستند که این دو برآن تکیه داده بودند و صدها سال بود که رهگذران وچاربداران (چهارپادار یا استر دار)آن را همچون راهنمایی می دانستند که مسیر راه رحیم آباد به اشکور ودیلمان وقزوین را گم نکنند ( این کوه در مسیر راه مالروی قدیم رحیم آباد به دیلمان ،رودبار ،قزوین وتنکابن قرار داشته است ) .تعابیر متفاوتی از این داستان شده است که یک تعبیر آن این قصه ی عامیانه ی روستایی و حتی شهری شهرستان های املش ورودسر می باشد .به عنوان مثال در تعبیر دیگر این قصه که در منطقه ی رحیم آباد مقبول تر است ، آمده است که عروس و داماد به دلیل بی توجهی به حرف مادر که از آنها خواسته بود به طرف گیلان (رحیم آباد)حرکت نکنند تا نماز او تمام شود وآنها مخصوصا عروس به این درخواست مادر توجهی نمی کنندوبه راه می افتند ،مادر بعد از نماز می بیند که همه رفته اند دست به دعا برمی دارد ودختر خود را این گونه نفرین می کند الهی مادر سنگ سیاه شوی وتوراه بیفتی ومردم لعن ونفرینت کنند. وآنان وقتی باهمراهان به این نقطه (کوه عروس داماد در نزدیکی زیاز رحیم آباد) می رسند تبدیل به سنگ سیاه می شوند به گونه ای که از آن ارتفاع زیاد همگان آنها را ببینند وانگشت به دهان شوند.

+ نوشته شده توسط sajirani در جمعه 25 تیر1389 و ساعت 9:20 |


سماموس متعلق به گیلان است  نه مازندران

نیما فرید مجتهدی | ۱۵۸۳، دیا ما ۲۹

اشاره:
به تازگی جلدهای 4 و 5 کتاب گیلان به همت گروه پژوهشگران ایران چاپ و روانه بازار شد. چاپ این 2 جلد (چهار‌ و پنج)، این مجموعه جالب و پر‌محتوی را به دایرالمعارف بزرگ و بی‌نظیری برای استان گیلان تبدیل کرده است. در این کتاب برای اولین بار مجموعه متنوعی از موضوعات مربوط به استان گیلان به صورت منسجم گردآوری و به خوانندگان ارائه شده است و نگارنده حداقل خود شاهد استفاده فراوان از این کتا‌ب در محیط‌های دانشگاهی چه در داخل استان و چه در خارج از آن (تهران) بوده است. بدون تردید هیچ اثری بدون نقص نمی‌باشد و کتاب گیلان با این حجم موضوعات و محتوی و تعداد مولفان نیز از این امر مستثنی نمی‌باشد، اما به نظر نگارنده برخی لغزش‌ها، آن هم در کتابی با این سطح، جای بحث و تعجب دارد، کتابی با این همه دست‌اندر‌کار و ویراستار و... !
پیش از این در نقدی، که در رابطه با بلندترین کوه و ارتفاع استان گیلان یادداشت گردید، سعی شد اشتباهی مصطلح از کتب مربوط به جغرافیای استان گیلان زدوده شود. در آن یادداشت با ارائه چندین مثال از کتب و منابع مختلف در زمینه اشتباه در ارائه کوه درفک به عنوان بلندترین قله گیلان، سعی گردید این مسئله به ظاهر کوچک آشکار شود.
یکی از منابعی که در آن نقد مورد اشاره قرار گرفت، جلد اول کتاب گیلان بود. در صفحه‌ 77 جلد اول مرتفع‌ترین قله گیلان در تالش شمالی به ارتفاع 3250 متر عنوان گردیده است هرچند سپس در صفحه 81 همان بخش کوه خشچال در مرز استان مازندران و قزوین با ارتفاع 3600 متر بلندترین قله استان گیلان معرفی نموده است. آیا این مسئله در چاپ‌های دوم و سوم کتاب اصلاح گشت یا نه، مورد بحث این یادداشت نمی‌باشد. اما در جلد چهارم این کتاب که به تازگی چاپ شده، در بخش اول، که ‌خلاصه‌ای از سیمای طبیعی و جغرافیایی استان ارائه شده، در قسمت کوه‌های گیلان جای خالی اسم بزرگی چون کوه سماموس به چشم می‌خورد. بنابراین با توجه به اهمیت کوه سماموس به عنوان مرتفع‌ترین کوه گیلان و تاثیرات ژرفی که این کوه در معیشت و فرهنگ مردم منطقه شرق گیلان و غرب مازندران دارد و چون تاکنون مطلبی درباره جغرافیای سماموس در منابع گیلان‌شناسی و جراید آن انتشار نیافته، یادداشت ذیل را که در رابطه جغرافیای طبیعی این کوه می‌باشد ارائه می‌نماید. این مطالب چکیده‌ای است از مطالعات نگارنده در زمینه جغرافیای طبیعی شرق گیلان، به ویژه مناطق کوهستانی آن، امید است مورد استفاده خوانندگان قرار گیرد.

1.jpg نقشه موقعيت توده سماموس در استان گيلان

موقعيت‌جغرافيايي کوه سماموس در استان گیلان:
‌کوه سماموس‌ با عرض و طول جغرافيايي َ50 °36 شمالي و َ23 °50 شرقي درمحدوده شهرستان‌های رودسر و رامسر ‌در مرز گيلان و مازندران قرار دارد. ارتفاع سماموس 3703 متر می‌باشد. در ارتفاعات منطقه سماموس به تعداد زیادی قلل با بیش از 3000 متر ارتفاع مانند لزنا‌چاک، علیه، سی‌پشت، توکه‌سر، اسپی‌پشته، کشکی، سرخ و هفت‌خا‌نی بر می‌خوریم. این کوه، بلند‌ترین قله کوه استان گیلان‌ است.‌ به علت منفرد بودن آشکار اين مجموعه کوهستاني و جدا شدن آن از بدنه خط‌الراس اصلي رشته کوه البرز توسط در‌ه‌هاي عميق رودخانه‌هایی که آنرا زهکشی می‌کنند، از این کوه به عنوان توده سماموس نام می‌بریم‌‌(‌شکل.‌1‌،2و3).


2.jpg

تصویر (2): تصویر ماهواره ای از کوه سماموس در مرز استان گیلان و مازندران، جهت دید از جنوب غربی به شمال شرقی، همانطور که مشاهده می‌شود با توجه به خط مرزی این کوه در استان گیلان واقع شده است.[1]


3.jpg

تصویر (3): تصویر ماهواره‌ای از کوه سماموس، جهت دید از شمال‌غربی


4.jpg

تصویر (4): سکونتگاه‌های انسانی پراکنده در محدوده توده سماموس


توپوگرافي (وضعيت ناهمواری):
گستره کوه سماموس شامل بلندي‌هاي خشن، سخت‌گذر، همراه با د‌ر‌ه‌هاي تنگ و ژرف مي‌باشد‌. این توده کوهستانی دارای نزدیکترین فاصله با درياي کاسپین بین تمام کوه‌های بالای 3000 متر رشته کوه البرز است. به طوری که فاصله آن در خط مستقیم از قله کوه به خط ساحلی دریای کاسپین 24 کیلومتر می‌باشد‌. نزدیکی این کوه به دريا، نشان‌دهنده شيب خيلي زياد اين توده به سمت دريا (شمال) در يک فاصله کوتاه و تغيرات شديد ارتفاعي در اين محدوده است‌.‌ يال‌هاي منشعب سماموس خط تقسيم آب بين حوضه‌‌ رودخانه‌هاي غرب مازندران و شرق گيلان مانند پل‌رود، سموش، اژدها‌رود، صفا‌رود، چالک‌رود، کاکرود، خشکه‌رود، کوکورود و... مي‌باشند‌. توده کوهستانی سماموس یک تاقدیس مرکب است (شکل.4) [2]، محور عمومی آن را می‌توان از یالی که در جنوب‌شرقی جاده رحیم آباد-‌اشکورات در محل روستای گرماب‌دشت در دره پل‌رود تا شمال‌غرب جاده رامسر- جواهرده در محل پارک جنگلی صفارود ‌(‌پارک جنگلی آب معدن قرار دارد‌) پیگیری نمود. محور این تاقدیس شکل قوسی دارد که تحدب آن به سمت جنوب است‌. به‌طوری که محور آن از محل پارک جنگلی صفا‌رود با جهت ‌شمال‌شرقی-جنوب‌غربی تا قله سماموس امتداد یافته، ‌‌قله‌های چاله‌سر، پشتاور‌، ارک‌سر، گبون‌، رورب‌کش روی این یال قرار دارند‌ ‌و‌ یال دیگر از خود قله با جهت جنوب‌شرقی- شمال‌غربی تا جنوب‌شرق روستای گرماب‌دشت، محل تونل زیاز در جاده اشکورات، کشیده شده است و قله‌های توکه سر، ریزینه‌بن، سی‌پشت، کشکی بر روی آن قرار دارند. قله اصلی سماموس در راس این قوس جای گرفته است‌. این تاقدیس مرکب توسط ده‌ها گسل از انواع مختلف و با جهات گوناگون به صورت عمود یا به موازات محور تاقدیس شکسته شده است‌. این مسئله در شکل‌گیری توپوگرافی این توده کوهستانی نقش مهمی دارد‌. در این میان 2 گسل، از بقیه مهم‌ترند. این 2 گسل سبب بالاآمدگی این توده کوهستانی در شرق گیلان شده. گسل اول، راندگی سماموس که ‌ از حوالی جنوب روستای جؤردشت (‌سرای چوپانی درگاب‌دشت‌) شروع و با‌ جهت ‌ ‌شرقی- ‌غربی یک دیواره و پرتگاه گسلی را در یال شمالی- شمال‌غربی در منتهی‌الیه حوضه سموش به وجود آورده است‌. پرتگاه سنگی ‌گسل تا جنوب روستای سجیران کشیده شده است‌. جنس سازندهای زمین‌شناسی کوه سماموس از دیگر عوامل تاثیر‌گذار در شکل‌گیری توپوگرافی این کوه است‌. وسعت بزرگی از دامنه غربی، جنوب‌غربی کوه سماموس (‌جاده اشکورات) از سازند‌های کنگلومرای [3] جواهرده(جؤرده) شکل گرفته است. در بسیاری از مناطق همچون اطراف روستا‌های لیما، لیما‌گوابر، کاکرود و جؤرده، برونزدگی‌ها‌ و پرتگاه‌های سنگی از این واحد زمین‌شناسی تشکیل شده‌اند. اما سازندهای آهکی شکل‌دهنده پرتگاه‌های عظیم سنگی در تمامی ستیغ خط‌الراس دامنه‌های غربی کوه سماموس، به‌ویژه در شرق روستاهای لیما‌چال، تر‌پو، آبدار‌بو‌چال و شمال کاک‌رود وحتی تمامی دامنه جنوبی توده سماموس است‌. بنابراین با توجه به توضیحات داده شده، زمین‌های جنوب قله‌ اصلی سماموس از همه طرف به پرتگاه‌های ختم می‌شود. همین امر شکل فلات گونه‌ای به این منطقه داده است. به طوریکه در محل کلام داغوله در جنوب غربی قله اصلی سماموس چندین دریاچه فصلی از آب قله‌های اطراف در فصل بهار به وجود می‌آید‌. قلل محصور کننده این عارضه کم شیب میان ‌کوهی که همگی ارتفاع بالای 3000 متر دارند شامل قله سماموس‌(‌3703)‌ و لزنه‌چاک‌(3349) در شرق، کوه سوته‌سرا (‌3123)‌ و هفت‌خانی(3064) در جنوب و جنوب‌غربی، کوه علیه (‌3117) و سرخ(2778)در غرب و‌ ‌کوه‌های کشکی (‌2744)‌ شیر‌پشته (‌3022)‌ ریزینه‌بن (2988) توکه‌سر(‌3332) در شمال‌غربی و شمال می‌باشد(شکل.3)‌.


5.jpg

تصویر (5): نقشه توپوگرافی کوه سماموس در شرق گیلان و غرب مازندران

6.jpg
تصویر (6): موقعیت کوه سماموس در میان روستا‌های جؤرده رامسر و جؤردشت کلاچای


7.jpg

تصویر (7): نمائی از کوه سماموس از حوالی روستای چایجان در مسیر کلاچای- چابکسر، جهت دید از شمال به جنوب


8.jpg

تصویر (8): نمائی از کوه سماموس از حوالی روستای کوبیجار

زمین‌شناسی:
به دلیل اینکه خوانندگان مجله طیف‌های متفاوتی از افراد را در بر می‌گیرند و اصطلاحات تخصصی زمین‌شناسی زیاد و توضیح هرکدام از این اصطلاحات از حوصله این مقاله خارج است، سعی شده این بخش از مقاله خلاصه باشد. برای اطلاع بیشتر از وضعیت زمین‌شناسی این منطقه خوانندگان ‌می‌توانند به بخش منابع این نوشتار مراجعه و با تهیه این منابع از آن استفاده نمایند. اولین توالی چینه‌شناسی توده کوهستانی سماموس، ردیف ضخیمی از سنگ‌های کنگلومرا‌ است که دارای میان لایه‌های از ماسه‌سنگ [4] مربوط به دوره زمین‌شناسی تریاس‌بالا‌- ‌ژوراسیک‌میانی (‌سازند جواهرده‌) می‌باشد‌. رخنمون‌های اصلی این واحد در اطراف روستاهای جؤرده و غرب روستای جنت‌رودبار رامسر و همچنین در دره پل‌رود در جنوب روستای گرمابدشت برونزد دارند(شکل.10‌)‌. در جنوب روستای جؤردشت‌ و دامنه شمالی کوه سماموس سنگ‌های آهکی ‌خاکستری تا خاکستری روشن وجود دارد که در شمال روستای گرمابدشت به سنگ آهک‌های‌ خاکستری تا خاکستری تیره تبدیل می‌شود. این واحد زمین شناسی مربوط به دوره ژوراسیک میانی‌-‌کرتاسه‌زیرین‌ است (شکل.10)‌ از لحاظ وسعت، بیشترین گسترش را در کوه سماموس دارد. به طوریکه بدنه اصلی و یال‌های کوه سماموس از این سازند تشکیل شده‌اند(شکل.9‌و10)‌. واحد زمین‌شناسی دیگر، بخش تخریبی کربناته خاکستری مایل به سبز تا قهوه‌ای است که از لایه‌های ماسه‌سنگ و سنگ‌آهک ‌ماسه‌ای تشکیل شده، در مسیر روستای جؤردشت، به سوی شمال، در ‌بخش‌ غربی دره ‌‌خشکه‌رود و نیز در شمال روستای گرمابدشت درون واحد ‌کربناته (‌مربوط به دوره ژوراسیک‌میانی‌-‌کرتاسه‌زیرین) وجود دارد. بخش قرمز و گاهی سبز‌ رنگ که از ماسه‌سنگ، کنگلومرای دانه‌ریز و شیل با میان لایه‌های از سنگ آهک تشکیل شده در ناودیس سماموس در شمال تاقدیس سماموس وجود دارد که، مربوط به دوره کرتاسه‌زیرین است. در دامنه‌های شمالی کوه سماموس ‌‌(‌روستای جؤردشت‌)‌ مجموعه‌ای از سنگ‌های آتشفشانی خاکستری تا سبز‌ تیره وجود دارد، که مربوط به ‌دوره کرتاسه‌بالایی‌ است(شکل.10)‌‌. در دامنه شمالی سماموس از شرقی‌ترین بخش آن تا منتهی الیه غربی در دره پل‌رود از خط‌الراس به سمت ارتفاعات پائین، پس از واحد سنگ‌های آهکی خاکستری ژوراسیک میانی-کرتاسه زیرین، این واحد برونزد دارد. واریزه‌ و سنگ‌های ریزشی که در زیر پرتگاه‌های گسلی و صخره‌ها وجود دارد، از ویژگی‌های دوران کواترنر است که از نمود‌های شاخص آن روستاهای کاکرود و جؤرده می‌باشد(شکل.10).‌ روند همگانی چین‌خوردگی در منطقه، شمال‌غرب‌-‌جنوب‌شرقی است(شکل.10).‌ از چین‌خوردگی‌های منطقه ‌‌می‌توان از:
تاقدیس‌کَوش‌کوه: در حد فاصل رودخانه خشکه‌رود و کوکورود درحوالی روستاهای گاج‌محمود‌گوابر دیده ‌‌می‌شود‌. محور اصلی چین‌خوردگی دارای روند شمال‌غربی‌-‌جنوب‌شرقی است‌.
تاقدیس مرکب‌سُماموس: یک ساختار تاقدیسی بزرگ است که درون آن چین‌های متعدد، از جمله تاقدیس و ناودیس سماموس و ناودیس سی‌پشت و ناودیس سی‌سرا دیده می‌شود‌‌‌.
تاقدیس لَپاسر: تاقدیس لپاسر (‌‌غرب جنت رودبار‌) یک ساختمان تاقدیس و ناودیس می‌باشد که به سوی غرب دارای حالت برگشته متمایل به سوی جنوب است. از تاقدیس، ناودیس جؤردشت در جنوب روستای جؤردشت نیز می‌توان نام برد‌. در منطقه مورد مطالعه انواع گوناگون از گسل‌ها‌ وجود دارند. که نقشی به‌سزا در تکامل ساختاری منطقه داشته‌اند‌. ‌گسل‌های اصلی بیشتر روند شمال‌غربی‌- جنوب شرقی دارند و در نتیجه عملکرد آنها منطقه به صورت پهنه‌های باریک و موازی با همین روند در آمده است. از گسل‌های منطقه می‌توان از: ‌گسل‌سماموس: (شکل.10).گسله شوئیل نام برد.


9.jpg

شکل(9) دشت میان کوهی جنوب قله سوماموس در محل سرای چوپانی داغوله


10.jpg

شکل(10) نقشه زمین شناسی کوه سماموس

هیدرولوژی:
توده سماموس به علت داشتن قلل مرتفع و نزدیکی به دریای کاسپین، بارش برف در فصل سرد، (شروع ریزش برف از مهر ماه مشاهده شده است) دارای منابع مناسب و کافی ا‌ز برف برای تغذیه رودخانه‌ها‌ی فراوان این منطقه است‌. در ضمن وجود رسوبات و سازندهای دوران دوم ‌زمین‌شناسی به ویژه آهک و ماسه‌سنگ و ذوب‌ شدن تدریجی برف در این منطقه سبب به وجود آمدن ذخیره‌های مناسب آب زیر‌زمینی و چشمه‌های فراوان پر آب شده که در تغذیه دبی رودخانه‌ها علاوه بر بارش باران و برف موثر می‌باشد‌. این منطقه دارای ده‌ها رودخانه کوچک و بزرگ است‌. رودخانه‌ها با توجه به منبع تغذیه‌شان و وسعت حوضه آبریزشان و عمق پیشروی در کوهستان دارای جریان‌های دائمی، نیمه دائمی و فصلی است‌. ‌عموماً رودخانه‌های که از مناطق ارتفاعی 500-‌ 2000 متری تغذیه می‌شوند دارای جریان‌های نیمه‌دائمی و فصلی است و منبع تغذیه جریان‌شان باران می‌باشد. رودخانه‌های که از ارتفاعات بالای 2000 متری سرچشمه می‌گیرند از منابع برف و چشمه‌ها تغذیه می‌شوند، دارای جریان دائمی است‌. مهمترین حوضه‌های‌ رودخانه‌های کوه سماموس پل‌رود ‌(‌دومین رود بزرگ گیلان‌)، سموش، خشکه‌رود، آچا‌رود، کوکو‌رود، صفا‌رود، چالک‌رود، زیله‌رود، اژدها‌رود و کاک‌رود می‌با‌شند(شکل.‌‌13و14).


11.jpg

شکل‌(11) موقعیت رودخانه‌های منشعب از توده سماموس


12.jpg

شکل(12) نقشه موقعیت حوضه های آبخیز کوه سماموس

پوشش گیاهی:
جنگل‌های منطقه بخشی از جنگل‌های انبوه و مرطوب حوزه دریای کاسپین را تشکیل می‌دهند‌. که عناصر متشکله آن‌ها اکثرا از گونه‌های پهن‌برگ (خزان کننده‌) است. پوشش جنگلی منطقه از کوهپایه‌ها آغاز و تا ارتفاع ‌‌‌2000-2500 منطقه ادامه دارد (‌‌‌دامنه‌های تا 500 متری توسط باغات مرکبات و چای پوشیده شده است‌)‌. ‌اغلب گونه‌های تشکیل‌دهنده‌ی جنگل‌های منطقه مانند انجیلی، لرک، آزاد، خرمندی، گل‌ابریشم (‌شب خس‌) و لیلکی جزو گونه‌های گیاهی ذخیره و باقیمانده از دوران سوم زمین‌شناسی می‌باشند، که امروزه فقط آثار سنگواره ‌آنها در جنگل‌های اروپای‌غربی ‌و شمالی مشاهده می‌شوند. تیپ‌های جنگلی منطقه را از نظر استقرار در مناطق و ارتفاعات مختلف می‌توان بدین صورت تقسیم نمود: الف‌-‌ تیپ‌های جلگه‌ای باتلاقی:‌ تیپ‌های جنگلی باتلاقی شامل توسکاستان، توسکا‌- لرگستان، سفید پلتستان و سفید پلت‌- توسکاستان‌‌ ب‌- تیپ‌های جلگه‌‌ای غیر باتلاقی: تیپ‌های غیر‌باتلاقی در مناطقی که دارای خاک زهکشی شده طبیعی است دیده می‌شود و شامل بلوطستان، بلوط - ممرزستان و شمشادستان ‌است‌‌. در حوضه رودخانه خشکه‌رود یکی از جوامع طبیعی شمشماد منحصر به فرد مشاهده می‌شود. این جامعه شمشماد از محدود جامعه شمشماد باقی‌مانده در مناطق جنگلی گیلان است‌.‌ پ‌ - تیپ‌های جنگلی ارتفاعات پایین: این تیپ‌ها پس از جلگه یعنی از مرز بالای تیپ جنگلی باتلاقی شروع شده تا ارتفاع 900 متری گسترش دارد و شامل جوامع انجیلستان، انجیلی‌- ممرزستان، بلوطستان وبلوط‌- ممرزستان می‌باشد. ت‌- تیپ‌های جنگلی میان‌بند‌: این تیپ‌ها که در ارتفاع 900 تا 1200 متری از سطح دریا گسترش دارند عبارتند از : ممرز، راشستان، راش‌- ممرزستان‌.‌ ث‌- تیپ‌های جنگلی مناطق مرتفع : مناطق مرتفع یعنی ارتفاعات 1200 تا 1800 متری به سبب دارا بودن شرایط مناسب از نظرآب‌و‌هوا و خاک ، رویشگاه اصلی گونه‌ی راش و محل استقرار راشستان خالص است. گونه‌های همراه راش عبارتند از : ممرز، ملچ، توسکای ییلاقی، افرا و شیردار. ج - تیپ‌های فوقانی و حد نهایی جنگل: تیپ‌های که در حد نهایی جنگل یعنی در ارتفاعات بالاتر از 1800 متری سطح دریا پراکنده‌اند به علت شرایط سخت زیستی نظیر کمبود بارندگی، وزش باد، تبخیر سطحی نسبتا زیاد، کمی عمق خاک، طولانی بودن دوران سرما و یخبندان بستر مناسبی برای رشد درختان و توسعه و گسترش جنگل نیست‌‌ و عبارتند از:‌ نوعی ممرز بنام لور همراه گونه‌ای بلوط و جامعه کچف - ارویستان.
از ارتفاع 1800 متری به بالا در دامنه‌های شمالی سماموس پوشیده از پوشش مرتعی می‌با‌شد به صورت تدریجی که به ارتفاع افزوده می‌شود، پوشش گیاهی تبدیل به بوته‌زارهای آلپی به ویژه" گون" می‌شود اما در دامنه‌های جنوبی، به دلیل خورتاب بودن و دریافت بارش کمتر پوشش بوته‌ای غلبه دارد(شکل.15و16).

13.jpg
شکل(13)وضعیت پوشش گیاهی در دامنه‌های جنوبی کوه سماموس


14.jpg

شکل(14) وضعیت پوشش گیاهی در دامنه های شمالی کوه سماموس بعد از مرز جنگل


پانوشت:
[1] بیان این مطلب که کوه سماموس با توجه به تقسیمات سیاسی استانی کشور در استان گیلان واقع شده است، فقط بدین دلیل می‌باشد که در گفتگو با تعداد زیادی از کوه‌نوردان‌، گردشگران و مردم دلیل اینکه آن‌ها درفک یا شاه‌معلم را بلندترین قله استان می‌دانستند تصورشان بر قرار داشتن کوه سماموس در استان مازندران بود. ولی توجه به نقشه‌ها و تصاویر ماهواره‌ای در این نوشتار خلاف این امر را نشان می‌دهد.
[2] چنانچه مجموعه‌ای از چین‌های مجاور، دچار فروافتادگی یا برافراشتگی‌شوند، به ترتیب ناودیس مرکب و تاقدیس‌مرکب را به وجود می‌آورند.
[3] سنگ‌هائی هستند مرکب از خرده‌سنگ‌های دیگر در حد قلوه سنگ و شن با کمی ملاط ماسه و رس، که به وسیله سیمان طبیعی متصل شده‌اند.
[4] ماسه سنگ‌ها از پیوستن ذرات ماسه در سیمان طبیعی ایجاد می‌شوند.


منابع:
1. اداره راه و ترابری استان گیلان ،(‌1384)، نقشه راه‌های استان گیلان‌‌، چاپ گیتاشناسی، تهران.
2. خسروی‌دانش، علیرضا و همکاران،(1382)، جغرافیا‌ی استان گیلان ، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران‌.
3. سازمان جغرافیای نیروهای مسلح، (1383)، نقشه‌های توپوگرافی 1:50،000 جواهرده I 6063 ، هیر II 6063 ، لاکترشان 6163 III، رامسر IV6163 ، ملکوت IV6063، لنگرودIII 6064، ‌رودسر II6064
4. سازمان زمین‌شناسی‌ ، نقشه زمین‌شناسی 100000‌: 1 جواهرده و رامسر‌، تهران.
5. سازمان نقشه برداری کشور ، نقشه‌های توپوگرافی 1:25،000 ، تمل lll NE 6063، ‌ جواهرده ‌ I‌‌ SE‌ 6063
6. فرهنگ جغرافیای کوه‌های کشور، جلد اول، (1381) سازمان جغرافیای نیروهای مسلح ، تهران.
7. کتاب گیلان ، (‌1375‌)‌، ‌گروه پژوهشگران ایران ، تهران.
8. کتاب گیلان،(1387)،گروه پژوهشگران ایران،تهران.


IMG_3077.JPG

تصویری از امامزاده واقع در قله سماموس


IMG_3979 - Copy.JPG

تصویر سماموس از جؤردشت


IMG_4004.JPG

سماموس و جؤردشت
+ نوشته شده توسط sajirani در دوشنبه 7 تیر1389 و ساعت 14:34 |
ميلاد با سعادت اولين اختر تابناك اسمان امامت و ولايت حضرت علي (ع) و روز پدر را به تمامي پدران زحمت كش و سخت كوش تبريك عرض ميكنم.
+ نوشته شده توسط sajirani در شنبه 5 تیر1389 و ساعت 12:3 |